Amerika gomila nosače aviona kod Irana: da li su F-35C ključ za probijanje iranske PVO?

AMERIČKO PREGRUPISAVANJE KA BLISKOM ISTOKU

Američki supernosač klase „Nimitz“ USS Abraham Lincoln i njegova udarna grupa završili su 20. januara prolazak kroz Malački moreuz, nakon što su prevremeno okončali operacije u zoni 7. flote, prvenstveno u Južnom kineskom moru. Nosač je preusmeren ka zoni odgovornosti 5. flote, odnosno Bliskom istoku.

Ovaj potez deo je šireg američkog vojnog nagomilavanja usmerenog prema Iranu, koje uključuje i premeštanje jedinica Kopnene vojske i Ratnog vazduhoplovstva SAD, kao i povlačenje sredstava sa baza koje bi mogle biti izložene iranskom protivudaru.

F-35C NA NOSAČU: PREDNOST ILI OGRANIČENJE?

USS Abraham Lincoln prvi je američki nosač aviona koji u operativnoj upotrebi ima marinske lovce pete generacije F-35C, raspoređene u eskadrilu VMFA-314. Ova jedinica je krajem 2024. postala prva marinska eskadrila koja je koristila F-35C u realnim borbenim dejstvima, tokom udara na ciljeve Ansarule u Jemenu.

Tokom januara 2026. potvrđena su poletanja i sletanja F-35C sa palube nosača u Južnom kineskom moru. Ovi avioni su projektovani prvenstveno za borbu protiv složenih mreža kopnene PVO, što ih čini relevantnim u potencijalnom sukobu sa Iranom, koji raspolaže duboko slojevitim sistemima protivvazdušne odbrane.

ZAŠTO MARINCI BIRAJU F-35C

Korpus marinaca SAD jedina je grana američkih oružanih snaga koja koristi dve varijante F-35:

• F-35B – za kratko poletanje i vertikalno sletanje, namenjen amfibijskim jurišnim brodovima

• F-35C – za operacije sa supernosača mornarice

F-35C ima:

• veći dolet

• veći unutrašnji kapacitet za naoružanje

• bolje letne karakteristike

• niže troškove eksploatacije u odnosu na F-35B

Početkom 2025. Korpus marinaca je smanjio planiranu nabavku F-35B za 21%, a istovremeno povećao planiranu flotu F-35C sa 67 na 140 aviona, što ukazuje na strateško preusmeravanje ka klasičnim nosačkim operacijama.

PROBLEM BLOKA 4 I SUZBIJANJE PVO

I pored naprednog senzorskog paketa i snažnih kapaciteta elektronskog ratovanja, F-35 trenutno nema punu udarnu sposobnost protiv PVO sistema zbog kašnjenja u uvođenju standarda Block 4.

Bez tog standarda:

• nema integracije sa ključnim raketama vazduh–zemlja

• nije dostupna protivradarska raketa AGM-88G AARGM-ER

Izraelsko ratno vazduhoplovstvo navelo je da su F-35 tokom udara na Iran u junu 2025. godine pretežno korišćeni kao izviđačko-senzorske platforme, koje su podatke prosleđivale avionima četvrte generacije. Sličan scenario moguć je i sa marinskim F-35C, koji bi delovali kao podrška avionima E/A-18G Growler, a ne kao glavni nosioci udara.

DVE UDARNE GRUPE: DEMONSTRACIJA SILE

Udarna grupa nosača USS George H. W. Bush (CVN-77) već je napustila Norfolk i kreće se ka Sredozemnom moru, sa očekivanim prolaskom ka Bliskom istoku preko Sueckog kanala i Crvenog mora.

Istovremeno, USS Abraham Lincoln se premešta iz indo-pacifičkog regiona, sa dolaskom u zonu Bliskog istoka sredinom januara 2026.

U regionu se time okupljaju:

• dve kompletne udarne grupe nosača aviona

• razarači klase Arleigh Burke

• nuklearne podmornice klasa Ohio i Virginia

Američka mornarica time demonstrira maksimalnu sposobnost brzog projektovanja sile, uz mogućnost dodatnog raspoređivanja još jednog nosača bliže Persijskom zalivu.